Bài viết
Tra Bệnh theo vần

A Ă Â B C D Đ E Ê F G H I J K L M N O Ô Ơ P Q R S T U Ư V W X Y Z

Hạ Kali máu

HẠ KALI MÁU

 

 

Hồi sức cấp cứu toàn tập
 
Gọi là hạ kali máu khi kali xuống dưới 3 mmol/l là nặng, có thể gây tử vong do rung thất, vì vậy phải điều chỉnh ngay.
A. TRIỆU CHỨNG TIM MẠCH:
Hạ kali máu có những biểu hiện tim mạch, thần kinh cơ và chuyển hóa.
1. Triệu chứng tim mạch:
a. Xuất hiện sớm nhất là các rối loạn điện tim:
- Trên tim lành:
. Sóng U thấy rõ ở các chuyển đạo trước tim, lớn hơn 1mm ở phía sau T và lớn hơn T;
. QT vẫn bình thường;
. ST dẹt trở thành âm;
. T cũng dẹt dần về đường đẳng điện và trở thành âm;
. Trong khi đó sóng U cao dần lên.
- Trên tim bệnh:
Khó chẩn đoán hơn, phải so sánh với các điện tim trước khi dùng thuốc lợi tiểu.
Nói chung, sự xuất hiện của các dấu hiệu điện tim không song song với các thay đổi ion đồ trong máu.
Ta có thể thấy:
. Kali máu hạ, điện tim thay đổi.
. Kali máu bình thường, điện tim thay đổi.
. Kali máu hạ, điện tim không thay đổi.
Đó là hai xét nghiệm bổ sung cho nhau. Dù sao các thay đổi điện tim cũng dễ nhận thấy ngay trên lâm sàng không đòi hỏi phải xét nghiệm phức tạp. Do đó cần làm ngay điện tim trước một bệnh nhân nghi ngờ có khả năng hạ kali máu.
b. Các rối loạn nhịp tim:
- Nếu có bệnh tim, tăng huyết áp, suy vành, rối loạn nhịp tim sẵn có, rối loạn nhịp tim sẽ xuất hiện ngay cả khi có hạ kali máu nhẹ.
- Nếu đang dùng Digital, hạ kali máu sẽ dẫn đến cơn nhịp nhanh thất.
- Nếu đang dùng Quinidin dễ có xoắn đỉnh.
- Nếu làm sốc điện ở bệnh nhân hạ kali máu chắc chắn sẽ có xoắn đỉnh hay rung thất.
Có thể gặp hầu như đủ loại loạn nhịp tim:
- Trên thất: ngoại tâm thu nhĩ, nút, cơn nhịp nhanh nhĩ thu, rung nhĩ, nhịp nhanh xoang, hoặc nhịp chậm xoang (ít hơn).
- Thất: ngoại tâm thu thất từ một ổ đến nhiều ổ, cơn nhịp nhanh thất, xoắn đỉnh, rung thất.
Các rối loạn nhịp tim này mất đi hoàn toàn sau khi bù kali. Nếu vẫn còn sau khi bù kali, có thể nghĩ đến nguyên nhân khác gây rối loạn nhịp tim (suy mạch vành, bệnh cơ tim…).
c. Các biểu hiện lâm sàng:
- Đôi khi thấy mạch nảy, huyết áp tối thiểu giảm, tiếng thổi tâm thu, tâm trương, tim to. Tất cả đều có một đặc điểm: mất đi sau khi bù kali.
- Hạ huyết áp khi đứng, nếu cho kali, huyết áp trở lại bình thường. Vì vậy phải coi chừng bệnh nhân hạ huyết áp khi đứng, bị viêm đại tràng mạn tính hay ỉa chảy.
- Tăng huyết áp do tăng aldosteron thứ phát, có thể thấy ở bệnh nhân:
. Loét dạ dày uống bột Cam thảo.
. Dùng lợi tiểu quá lâu.
Cam thảo và lợi tiểu làm mất kali gây tăng aldosteron thứ phát, làm tăng huyết áp, ngừng uống thuốc và cho kali sẽ hạ huyết áp nhanh chóng.
2. Biểu hiện thần kinh cơ:
a. Liệt Westphal: Kéo dài 24 đến 72 giờ, do rối loạn vận chuyển kali. Có thể thấy ở người lao động bình thường rất khỏe mạnh.
b. Liệt chi do thiếu kali: Liệt ít, liệt gốc chi, chủ yếu là cảm giác nặng chân tay, co rút. Đôi khi thấy dấu hiệu têtani có thể do:
- Hạ kali máu + hạ calci máu.
- Kiềm chuyển hóa: nôn mửa + kiềm chuyển hóa do kali máu giảm.
c. Liệt ruột: Hạ kali máu cũng có thể gây liệt ruột chức năng, chướng bụng sau mổ, rối loạn tiêu hóa, ỉa chảy … Truyền kali cũng là một phương pháp vừa giúp cho điều trị vừa giúp cho chẩn đoán phân biệt với liệt ruột do viêm phúc mạc hoặc tắc ruột.
3. Rối loạn chuyển hóa:
- Hạ kali máu có thể ảnh hưởng đến chức năng ống thận làm cho đái nhạt hơn.
- Hạ kali máu làm cho tình trạng tăng thẩm thấu nặng hơn. Dùng Insulin để điều trị tăng thẩm thấu mà không cho kali chắc chắn sẽ dẫn đến tử vong.
B. NGUYÊN NHÂN:
1. Mất kali qua đường tiêu hóa: Nôn mửa, ỉa chảy, hút dịch vị, tẩy (kali miệu < 30 mmol/24 giờ). Thường mất cả kali lẫn natri.
2. Mất kali qua thận:
a. Suy thận cấp giai đoạn hồi phục hoặc do sỏi đã mổ (kali niệu > 30 mmol/24 giờ).
b. Tăng aldosteron thứ phát.
c. Dùng Furosemid, Corticosteroid và Cam thảo. Furosemid làm mất cả kali lẫn natri. Còn Corticosteroid và Cam thảo giữ natri và làm mất kali.
3. Kali chạy vào trong tế bào:
- Trong hôn mê đái tháo đường: kali ngoài tế bào chạy vào trong tế bào khi dùng glucose, insulin và bicarbonat.
- Tăng pH máu: do truyền nhiều bicarbonat ở bệnh nhân ngộ độc barbituric, uống nhiều bicarbonat ở bệnh nhân hẹp môn vị có nôn mửa, tăng thông khí.
4. Thiếu kali đưa vào cơ thể (nuôi dưỡng bệnh nhân nặng bằng glucose ưu trương).
C. XỬ TRÍ:
1. Khi kali máu bằng 3 mmol/l: phải cho bệnh nhân uống kali hoặc thức ăn có nhiều kali.
Chế độ ăn: 3 quả chuối cho 1g kali, tương đương với 25 mmol kali.
1g KCl cho 13 mmol kali, 1g citrat có 10 mmol, 1g lactat có 7,5 mmol kali.
Ngày uống 4-8 g.
2. Truyền dịch:
Có thể truyền kali 100-200 mmol/24 giờ.
Tốc độ truyền: 4-8 mmol/giờ, trong mỗi lít có thể pha 50-70 mmol.
Trong ngộ độc barbituric dùng bicarbinat, hôn mê tăng thẩm thấu, có thể truyền nhiều kali nhưng không quá 200 mmol/24 giờ.
3. Cách tính:
Dựa vào điện tim: truyền kali cho đến khi hết sóng U, ST trở về đường đẳng điện.
Dựa vào xét nghiệm: mmol K = (K bình thường – K bệnh nhân) x 0,6 TLCT.
4. Khi dùng Digital và Calci: phải xem có dấu hiệu điện tim hoặc ion đồ của hạ kali máu hay không, hoặc tốt nhất là dùng Triamteren đối với bệnh nhân suy tim không có suy thận.
5. Liệt chu kỳ Westphal: Ăn nhạt, ít glucid, dùng Spironolacton hoặc Acetazolamid (để toán hóa máu làm cho kali không chạy vào tế bào).


Các bài viết khác


Lên đầu trang